زندگی‌ای که ارزش زیستن دارد- آلبر کامو و تمنای معنا

سلام بالاخره اتفاقی که منتظرش بودم افتاد و کتابی که درباره آلبر کامو ترجمه کرده بودم منتشر شد. قبل اینکه بگم چرا رفتم سراغ این کتاب باید براتون تعریف کنم که چی شد رفتم سراغ ترجمه. سال ۹۸ بود، دومین سالی که من پادکست رو راه انداخته بودم و پر از انگیزه و ایده بودم برای ساخت پادکست، اونموقع به نظرم رسید که ساخت ویژه نامه‌هایی درباره نویسنده‌های مختلف میتونه جذاب باشه یعنی اینکه بیام و بین آثار این نویسنده‌ها و اتفاقاتی که تو زندگی از سر گذرونده بودن ارتباطی برقرار کنم و هم زندگینامه بگم و هم درباره آثارشون حرف بزنم، این ایده هم از اونجا میومد که من اعتقاد داشتم و هنوزم دارم که تفکر ریشه در تجربه زیسته آدما داره و اگه فضا و زمان زیست هر متفکری رو بشناسیم حرفشو بهتر می‌فهمیم. خلاصه در حین کار روی کامو می‌دیدم که یکسره ارجاعات زیادی به کتاب یک زندگی نوشته الیور تاد میشه، بعد یه کم تحقیق دیدم که این کتاب به فارسی ترجمه نشده و الیور تاد در واقع زندگینامه نویس رسمی کامو بوده و یه کتاب حجیم ۸۰۰ صفحه‌ای درباره کامو نوشته اما به زبان فرانسه است. گفتم حتما باید این کتاب به انگلیسی ترجمه شده باشه و دیدم که شده اما نه کل کتاب بلکه مترجم انگلیسی کتاب برداشته کتاب رو تلخیص کرده. با این حال تصمیم گرفتم همین نسخه تلخیص شده رو ترجمه کنم. مشوق من برای ترجمه محمود حبیبی بود که همین جا ازش تشکر می‌کنم که این دنیای جذاب و البته بسیار صعب العبور رو به من معرفی کرد. جسارت به خرج دادم و ترجمه رو دست گرفتم، تازه کار بودم، هنوزم هستم البته و هیچی از ترجمه نمی‌دونستم. خوندن و درک مطلب به زبان انگلیسی یه بحثه، اینکه چطور کلمات رو کنار هم بگذاری تا جمله فارسی باشه، ترکیبش تو ذوق نزنه و اثری از ساختار انگلیسی تو متن وجود نداشته باشه یه بحث دیگه. ترجمه هم سخته هم ترسناک، عملا یه کار تمام وقته و زمان زیادی از آدم میگیره، سختیش به کنار، ترسناک بودنش مسئله است، کافیه از یه کتاب دویست سیصد صفحه‌ای فقط یه جمله رو درست نفهمه یا درست به زبان فارسی منتقلش نکنه، همه اون زحمات و وقتی که پاش گذاشته دیده نمیشه و فقط عیب کار دیده میشه، این ترس عملا مترجم رو فلج میکنه و مترجم سعی میکنه به متن پناه ببره یعنی بگه من همینی رو ترجمه کردم که اینجا نوشته که بهش میگن مرعوب متن بودن، مترجمی که مرعوب متن میشه خروجیش بد از کار درمی‌آد و جالبه که بدونین ناخودآگاه این اتفاق می‌افته و مترجم فکر می‌کنه خیلی هم ترجمه خوب و روونی ارائه کرده، فقط مخاطبه که می‌تونه تشخیص بده این ترجمه، ترجمه بدیه چون درگیر متن زبان اصلی نیست. بگذریمT من هی وارد حاشیه میشم و اصل داستان یادم میره، خلاصه کتاب رو دست گرفتم اما بهم نمی‌چسبید چون تلخیص شده بود و به نظرم می‌رسید که پاراگراف‌ها هیچ به هم ربطی ندارن و زبان اثر منو نمی‌گرفت، ناامید شدم تا اینکه خیلی اتفاقی این کتاب رو پیدا کردم یعنی کتاب زندگی ای که ارزش زیستن دارد با زیر عنوان آلبر کامو و تمنای معنا، فصل‌هاشو نگاه کردم دیدم داره درباره چیزایی حرف میزنه که برام تازگی داره، بغیر از مفاهیم آشنایی مثل ابسورد و عصیان و میانه‌روی دو فصل دیگه داشت با عنوان‌های سکوت و پایبندی. برام عجیب بود، از اونجا که کلا از ترجمه ناامید شده بودم به آقای حبیبی این کتاب رو پیشنهاد کردم، ایشونم پیشنهادم رو به خودم برگردوند و گفت چرا خودت ترجمه اش نمی‌کنی؟ برعکس کتاب قبلی جم و جوره، تو هم که با کامو آشنایی داری. از من انکار و از ایشون اصرار بالاخره قبول کردم، حالا میرسیم به این مسئله که چرا این کتاب؟ برای اینکه مطمئن شم باید این کتاب رو ترجمه کنم باید می‌خوندمش، اول از همه رفتم سراغ فصل سکوت، حقیقتا کیف کردم، تا حالا هیچ جا ندیده بودم که نویسنده‌ای بیاد و از سکوتی که در نوشته‌های کامو بود حرف بزنه، سکوتی که اتفاقا خیلی هم زیاد بوده اما با اینکه این همه کامو خونده بودم متوجه اش نشده بودم، همین یک فصل شناختم از کامو رو متحول کرد، باعث شد برگردم و یه سری داستان‌های کامو رو از نو بخونم که نمونه‌اش داستان گنگ‌ها بود از مجموعه داستان تبعید و سلطنت که نشر ققنوس با ترجمه فوق العاده محمدرضا آخوندزاده منتشرش کرده. همین یه فصل کافی بود که بفهمم نویسنده کتاب زندگی ای که ارزش زیستن دارد دید متفاوتی به کامو انداخته و باید به فارسی ترجمه میشد. البته که فصل پایبندی رو هم خوندم و مصمم‌تر شدم که باید این کتاب رو ترجمه کرد. نکته جالب درباره این دو فصل اینه که نویسنده منشا سکوت رو در آثار کامو مادرش می‌دونه و پایبندی به انسان و مخالفت مادم العمر کامو با اعدام رو از پدرش.

این نحوه پیوند برقرار کردن بین عناصر آثار کامو با والدینش و تجربه زیسته کامو همون چیزی بود که دنبالش می‌گشتم. اما فقط همین دو فصل نبود، مثلا فصل عصیان رو با بهار عربی شروع می‌کنه و دست میذاره روی خودسوزی بوعزیزی، دست فروش تونسی که شروع کننده بهار عربی بود. همه ما می‌دونیم که کامو با خودکشی مخالف بود و خودکشی و دیگرکشی رو دو روی یه سکه می‌دونست، نویسنده می‌پرسه آیا اگر کامو بود این خودسوزی رو نمادی از عصیان نمی‌دید؟ همونطور که مردم شمال آفریقا دیدن؟ و بحث رو پی می‌گیره و عصیان رو از دید کامو شرح میده، مباحث زیادی تو کتاب مطرح شده مثل ربط داستان ایوب پیامبر با ابسورد یا تاثیری که کامو از آثار سیمون وی گرفته یا به تحولی اشاره می‌کنه که کامو در برداشتش از اسطوره‌ها خصوصا اسطوره پرومته داشته. کامو در جوانی برداشتی انقلابی از اسطوره پرومته داشت یعنی پرومته رو کسی می‌دید که در برابر خدایان یا زئوس ایستاده و علیه‌اش عصیان کرده اما بعدتر و در مواجه با شرهایی مثل ترورهای کور جبهه آزادی بخش ملی الجزایر و شکنجه و اعدام ارتش فرانسه برداشتی میانه روانه از این اسطوره به دست میده و دست می‌گذاره روی مفهوم حد و مرزها و اینکه نباید از حد گذشت و باید سهم هر چیز رو به خودش داد، در این برداشت زئوس حق داشت که پرومته رو مجازات کنه چون نظم کیهانی رو بهم زده بود و پرومته هم حق داشت که از مخلوقاتش یعنی انسان‌ها پاسداری کنه، هر دو حق داشتند اما هیچ کدام برحق نبودند یعنی کامو از پروژه سیاه و سفید دیدن دنیا دست برداشت. جزییات زیاده و من از تک تک لحظاتی که روی این کتاب وقت گذاشتم لذت بردم، سعی کردم در حد توان و سوادم ترجمه‌ای روون و پیراسته از متن به دست بدم، قطعا چون کار اولمه ایراداتی داره که همینجا از همه‌تون عذر می‌خوام ولی تلاشم رو کردم تا متنی قابل قبول ارائه بدم.

همین‌جا از همراهی و کمک دوستانی که تو ترجمه بهم کمک کردن، متن رو خوندن و ایراداتی رو گوشزد کردن تشکر می‌کنم، از مهدی مجیدی دوست عزیزم که تو پادکست هم زحمت ویرایش متن‌ها رو می‌کشید، از سهیلا قادری که زحمت مقابله متن رو کشید، از محمود حبیبی و امیرمحمد گمینی که پیشنهادات ارزنده‌ای بهم دادن و دستم رو گرفتن تا کم کمک در مسیر ترجمه راه بیفتم و هنوزم کمک حالم هستن و از دست اندرکاران نشر ققنوس که به من و ترجمه من اعتماد کردن و باعث شدن که این کتاب با این سر و شکل زیبا به دست من و شما برسه تشکر می‌کنم. امیدوارم شما هم مثل من با خوندن این کتاب با جنبه‌هایی از زندگی کامو آشنا بشین که براتون تازگی داشته باشه و مثل من از خوندنش لذت ببرید.

اگه این کتاب رو خوندین خیلی خوشحال میشم که بیاین و زیر همین ویدیو نظرتونو بهم بگین و بدون رودروایستی ایرادات و اشکالات کتاب رو با من در میون بگذارید. منتظر نظراتتون هستم.